Het kleine talenlexicon: de Franse taal

Oorspronkelijk bestonden er op het grondgebied van het latere Frankrijk vooral de eigen talen van de Kelten, de Belgen en de Aquitaniërs. Door de Romeinen verspreidde het Latijn zich echter steeds verder. Na de verovering van Noord-Gallië door Gaius Julius Caesar (vanaf 58 v.Chr.) was het Latijn in het hele land verbreid. De Keltische talen drongen echter met veel begrippen door in het gesproken Vulgair Latijn en beïnvloedden het daarmee sterk.

Nadat de Franken onder Clovis I in 486 n.Chr. Gallië hadden veroverd, drukte hun West-Germaanse taal een stempel op de woordenschat. Ongeveer 700 woordstammen vonden zo hun weg naar het huidige Frans. Die invloed duurde tot in de 9e eeuw. Karel de Grote bijvoorbeeld sprak nog Frankisch.

Door de Karolingische onderwijshervorming van Karel de Grote moest een klassieke uitspraak van het Latijn worden aangeleerd. Tot dan toe week de uitspraak van het Vulgair Latijn sterk af van de schrijfwijze. Dit leidde echter tot communicatieproblemen tussen de geleerde clerus en het gewone volk. Op het Concilie van Tours in 813 werd een eenduidige taal voor preken in de kerk vastgelegd. Dit geldt deels als het geboorteuur van de Franse taal, omdat hier het besef blijkt dat de taal die nu werd gesproken een andere was dan het Latijn.

Vervolgens ontstonden er ook verschillende dialecten, die werden ingedeeld bij de langues d’oïl (het huidige Noord-Frankrijk) en de langues d’oc (het huidige Zuid-Frankrijk). Toen Parijs en het Île-de-France zich geleidelijk als politiek centrum manifesteerden, ontwikkelde het daar gesproken Franciaanse dialect zich tot standaardtaal. Dat is een van de redenen waarom het huidige Frans ook tot de langues d’oïl wordt gerekend.

Met het Edict van Villers-Cotterêts op 15 augustus 1539 werd het Frans de kanselarijtaal en verving het daarmee het Latijn. Sindsdien is Frans de officiële taal van Frankrijk.

Kardinaal Richelieu richtte in 1635 de Académie française op, die zich tot op de dag van vandaag bezighoudt met de "eenmaking en verzorging van de Franse taal". Vanaf dat moment werd het Frans ook de lingua franca van de Europese adel. Aan de Europese hoven sprak men nu Frans. Vanaf de 18e en 19e eeuw verspreidde dit zich ook naar Oost-Europa. Ook was Frans in die tijd de taal van de diplomatie. Pas na de Franse Revolutie en de val van Napoleon veranderde dit gebruik, omdat de burgerij van de 19e eeuw een steeds sterker nationaal bewustzijn aan de dag legde.

Feiten over de Franse taal:

• Verspreiding: Frankrijk, België, Zwitserland, Luxemburg, Monaco, Canada, delen van Noord-, West- en Centraal-Afrika, delen van Oceanië, delen van Zuidoost-Azië, het Caribisch gebied, enkele eilanden in de Indische Oceaan
• Officiële taal in: Frankrijk, België, Zwitserland, Luxemburg, Monaco, Canada, VS (Maine), Benin, Burkina Faso, Ivoorkust, Guinee, Mali, Niger, Senegal, Togo, Equatoriaal-Guinea, Gabon, Kameroen, Democratische Republiek Congo, Republiek Congo, Tsjaad, Centraal-Afrikaanse Republiek, Burundi, Comoren, Djibouti, Madagaskar, Mayotte, Réunion, Rwanda, Seychellen, Frans-Guyana, Guadeloupe, Haïti, Martinique, Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Saint-Pierre en Miquelon, Frans-Polynesië, Nieuw-Caledonië, Vanuatu, Wallis en Futuna, Verenigde Naties, Afrikaanse Unie, Europese Unie, Organisatie van Amerikaanse Staten
• Sprekers: ca. 80 miljoen (moedertaalsprekers), ca. 200 miljoen tweedetaalsprekers
• Taalcodes: fr (ISO 639-1), fre (ISO 639-2/B), fra (ISO 639-2/B), fra(ISO 639-3)
• Taalkundige classificatie: Indo-Europese talen - Italische talen - Romaanse talen - Gallo-Romaanse talen - Frans

Foto: eyetronic - Adobe Stock