Het kleine talenlexicon: de Hebreeuwse taal (Ivriet)

“Als Mozes vandaag terugkwam en om een stuk brood vroeg, zou men hem begrijpen.” – Met deze woorden beschreef de eerste premier van de staat Israël, David Ben-Gurion, de jonge nationale taal Ivriet. Hoewel het Hebreeuws, met zijn oorsprong in het 1e millennium v.Chr., een zeer oude taal is, speelde het aan het eind van de 19e eeuw bijna alleen nog een rol in de liturgie van het jodendom en was het door de beperkte woordenschat ongeschikt als omgangstaal.

Onder invloed van de nationale bewegingen in het Europa van de 19e eeuw ontstond de zionistische beweging, die droomde van een eigen staat voor de over de hele wereld verspreide joden. Een gemeenschappelijke taal leek daarom een belangrijke basis om die gemeenschappelijke nationale identiteit te vormen.

Tijdens zijn studie in Parijs werd de joodse journalist Eliezer Ben-Jehuda een fervent voorstander van de opbouw en kolonisatie van Palestina. In 1881 vertrok Ben-Jehuda op 23-jarige leeftijd met zijn vrouw naar het beloofde land. Nadat ze in Jaffa aan land waren gegaan, trokken ze naar Jeruzalem. Eliezer Ben-Jehuda had vanaf het begin het vaste voornemen om zijn kinderen uitsluitend in het Hebreeuws op te voeden. Zo waren zijn kinderen de eerste mensen in vele eeuwen die Hebreeuws als moedertaal spraken.

In de jaren daarna werkte Eliezer Ben-Jehuda aan het eerste moderne Hebreeuwse woordenboek. Als gevolg van dit werk slaagde hij er in 1922 in de toenmalige Hoge Commissaris van het Britse mandaat Palestina te overtuigen om Hebreeuws naast Arabisch en Engels als officiële taal van Palestina te erkennen. Zeker een belangrijke stap op weg naar de stichting van een nieuwe staat. In 1948 was het uiteindelijk zover en werd Hebreeuws samen met Arabisch officiële taal van de jonge staat Israël.

Een grote uitdaging bij de omvorming van een sacrale taal tot een omgangstaal was het creëren van alledaagse uitdrukkingen. Die woorden werden vooral ontleend aan het Russisch en Arabisch, maar deels ook aan het Engels, Duits, Jiddisch en Frans.

Het Hebreeuwse alfabet bestaat uit 22 letters en wordt net als het Arabisch van rechts naar links geschreven. Het bijzondere van dit schrift is dat het een medeklinkerschrift is. Klinkers moet je bij het lezen zelf aanvullen. Er bestaan weliswaar bepaalde klinkertekens die als extra puntjes of streepjes op de aanwezigheid van een klinker wijzen, maar die worden meestal alleen in kinderboeken, woordenboeken of religieuze teksten gebruikt.

Feiten over de Hebreeuwse taal (Ivriet):

• Verspreiding: Israël, Palestijnse autonome gebieden
• Officiële taal in: Israël
• Sprekers: ca. 9 miljoen
• Taalcodes: he (ISO 639-1), heb (ISO 639-2), heb (Modern Hebreeuws), hbo (Bijbels, rabbijns Hebreeuws) (ISO 639-3)
• Afro-Aziatische talen - Semitische talen - West-Semitische talen - Noordwest-Semitische talen - Kanaänitische talen - Hebreeuwse taal - Modern Hebreeuws (Ivriet)

Foto: Jörn Witt