Het kleine talenlexicon: de Vietnamese taal

De Vietnamese taal behoort tot de Mon-Khmertalen binnen de Austro-Aziatische taalfamilie. Ze is taalkundig maar weinig onderzocht, omdat Vietnam na de Vietnamoorlog tot in de jaren tachtig sterk afgesloten was. Vietnamees is een toontaal en een monosyllabische taal.

Een toontaal (zoals ook de Chinese talen) kenmerkt zich doordat een verandering van toonhoogte of toonverloop binnen een lettergreep een andere betekenis van het woord oplevert. Het Standaardchinees heeft bijvoorbeeld vier tonen, het Vietnamees zelfs zes. Men neemt aan dat de tonen in het eerste millennium onder invloed van de Chinese talen in het Vietnamees terecht zijn gekomen.

Oorspronkelijk bestond in het Vietnamees elk woord uit slechts één lettergreep (monosyllabische taal). Tegenwoordig is in elk geval de basiswoordenschat eenlettergrepig, maar in de loop der tijd zijn er tweelettergrepige woorden bijgekomen. Deze tweelettergrepige woorden worden als twee losse lettergrepen apart geschreven, waarbij elke lettergreep overeenkomt met een bestaand woord. Zo is bijvoorbeeld het woord “meubels” samengesteld uit “tafel” en “stoel” (bàn ghế (槃椅)) en het woord “traan” uit “water” en “oog” (nước mắt (渃眜)).

Ongeveer 70 % van de Vietnamese woordenschat is van Chinese oorsprong, hoewel het Vietnamees niet verwant is aan de Chinese talen. Vaak zijn ook deze woorden tweelettergrepig.

Ook zijn er door de Franse koloniale overheersing Franse woorden in het Vietnamees overgenomen. Zo kwam bijvoorbeeld het woord “fromage” (kaas) binnen als “pho mat” en het woord “pain” (brood) als “bánh”.

Woorden met een complexe, vooral technische inhoud bestaan vaak zelfs uit meer dan twee lettergrepen, omdat het verdergaande omschrijvingen zijn. Zo betekent “máy thu thanh” bijvoorbeeld letterlijk “machine-verzamelen-klank”, en dat is radio.

Het Vietnamees kent drie hoofddialecten. Er is een Noord-Vietnamees dialect (dialect van Hanoi),  een Centraal-Vietnamees dialect (dialect van Huế) en een Zuid-Vietnamees dialect (dialect van Saigon). Het belangrijkste verschil tussen deze dialecten betreft bijna uitsluitend de manier waarop de zes tonen worden uitgesproken.

Feiten over de Vietnamese taal:

• Verspreiding: Vietnam, VS, China, Cambodja, Laos, Frankrijk, Australië, Duitsland
• Officiële taal in: Vietnam
• Sprekers: ca. 84 miljoen (moedertaalsprekers), ca. 10 miljoen tweedetaalsprekers
• Taalcodes: vi (ISO 639-1), vie (ISO 639-2), vie (ISO 639-3)
• Taalkundige classificatie: Austro-Aziatische talen - Mon-Khmertalen - Việt-Mườngtalen - Vietnamees

Foto: saravut - fotolia.com