De weg naar professioneel stemacteur

Reclamestem of nasynchronisatieacteur?

Een van de belangrijkste vragen moet je meteen aan het begin beantwoorden. Wat bedoelt iemand precies als hij stemacteur wil worden? Veel mensen kennen het begrip “nasynchronisatiestem”. Maar vaak bedoelen ze daar heel verschillende beroepen mee. Het verschil tussen een reclamestem en een nasynchronisatieacteur is voor sommigen misschien niet meteen duidelijk, maar er zijn grote verschillen in werkwijze en vereiste vaardigheden.

Een nasynchronisatieacteur (nasynchronisatiestemacteur) werkt, zoals de naam al zegt, in de filmnasynchronisatie. In een nasynchronisatiestudio wordt  met behulp van het zogeheten IT-geluidsspoor een lipsynchrone taalversie gemaakt in een andere taal dan de originele taal van een film. De IT-mix (International Tape) bevat daarbij alle niet-talige elementen zoals sfeergeluiden, geluidseffecten, muziek enz. en is als het ware een universele basis om een film in een andere taal te vertalen. Vervolgens worden de oorspronkelijke dialogen (zo goed mogelijk) lipsynchroon in een andere taal opgenomen. Zo krijgt elke acteur zijn eigen nieuwe stem. Naast de nasynchronisatie van de acteurs zijn er ook zogeheten groeps- of massaopnames. Dat kunnen spraakelementen op de achtergrond zijn, maar ook speciale effecten zoals omroepberichten, computerstemmen of zang.

Het bijzondere aan een nagesynchroniseerde versie is enerzijds de heel andere aanwezigheid van de stemmen dan in een originele versie, waarin in de meeste scènes de dialoog direct op de filmset is opgenomen. Vaak klinkt de spraak in een nagesynchroniseerde versie veel directer en dichterbij. Anderzijds kan de nasynchronisatiestem de betreffende acteur door deze nieuwe combinatie een deels ander karakter geven. Daarom is het onder filmliefhebbers zeer omstreden of je nagesynchroniseerde versies moet kijken of liever de film in de originele taal met ondertitels.

Duitsland behoort wereldwijd tot de “nasynchronisatielanden”. Net als bijvoorbeeld ook Frankrijk of Italië wordt voor bijna elke film die in Duitsland wordt vertoond een lipsynchrone taalversie gemaakt. Door de de laatste jaren gestegen populariteit van streamingdiensten als Netflix of Amazon en hun strategie om ook zelf films en series te produceren, beleeft de hele nasynchronisatiebranche een ware boom. Veel nasynchronisatiestudio’s moeten inmiddels in dubbele diensten werken om alle opdrachten op tijd af te krijgen. In Duitsland is Berlijn de onbetwiste hoofdstad van de nasynchronisatie. Alleen al hier zijn er inmiddels meer dan 200 nasynchronisatiestudio’s. Maar ook in steden als München, Hamburg en Keulen is de nasynchronisatiebranche sterk vertegenwoordigd.

Bij nasynchronisatieopnames zijn er naast de nasynchronisatieacteur in de studio een nasynchronisatietechnicus, een regisseur en een nasynchronisatiecutter.

De nasynchronisatietechnicus is verantwoordelijk voor het bewaken en realiseren van alle klankparameters volgens het beeld. Zo moeten bijvoorbeeld per scène het klankperspectief en de ruimtelijkheid bij het beeld passen.

De nasynchronisatiecutter heeft voorafgaand aan een nasynchronisatieopname de tekst al “getaked”, dus ingedeeld in kleinere stukken die bepaalde betekeniseenheden vormen, maar die ook goed door de stemacteur te realiseren zijn. Een zogeheten take kan daarbij een enkel woord zijn of een complete alinea. In de studio zelf ondersteunt de cutter de nasynchronisatieacteur. Zo geeft de cutter aanwijzingen over lengte en tempo, pauzes, aarzelingen, in- en uitademingen, arm- en lichaamsbewegingen. 

De nasynchronisatieregisseur ten slotte beoordeelt de totale prestatie en is verantwoordelijk voor de dramaturgie van de nieuwe taalversie.

Uit deze werkwijze in de nasynchronisatiestudio wordt misschien ook duidelijk waarom het in de branche gebruikelijk is om te spreken van een nasynchronisatieacteur en niet van een  nasynchronisatiespreker. Bij dit werk staat natuurlijk (net als voor de camera) het acteertalent sterk op de voorgrond. Vaak zijn het ook best bekende acteurs, die bijvoorbeeld nog bekender zijn geworden doordat ze de markante Duitse stem van een Hollywoodster werden. En veel mensen zijn vaak meer vertrouwd met de stem van de nasynchronisatieacteur dan met zijn werk voor de camera. Er is in Duitsland waarschijnlijk niemand die bijvoorbeeld de stemmen van Manfred Lehmann (Bruce Willis), Joachim Kerzel (Anthony Hopkins), Daniela Hoffmann (Julia Roberts), Franziska Pigulla (Gillian Anderson in “The X-Files”) of Claudia Urbschat-Mingues (Angelina Jolie) niet kent (aan het eind van het artikel staan enkele geluidsfragmenten van bekende nasynchronisatiestemmen uit ons bureau).

Het werk van een reclamestem verschilt fundamenteel van het werk van een nasynchronisatieacteur in de nasynchronisatiestudio. Daarbij moet vooraf gezegd worden dat we het begrip “reclamestem” vooral gebruiken ter onderscheiding van het begrip “nasynchronisatieacteur”. Het werkterrein van een reclamestem omvat niet alleen de klassieke tv- of radioreclame, maar ook spraakopnames voor bijvoorbeeld bedrijfs- en industriële films, audiotours, telefoonmeldingen of televisiereportages.

Ook het werk in de opnamestudio is wezenlijk anders dan in de nasynchronisatiestudio. Vaak werkt de reclamestem alleen samen met een geluidstechnicus, zodat hij veel zelfstandiger moet beslissen hoe hij de in te spreken tekst uitvoert. Weliswaar zijn de opdrachtgevers vaak ook aanwezig of telefonisch verbonden, maar toch moet een reclamestem hier meer “aanbieden” en aanvoelen welke kant de klant op denkt en hoe die de uitvoering door de stemacteur voor zich ziet. Vaak heeft een reclamestem vooraf ook weinig tijd om zich op de spraakopname voor te bereiden, omdat veel teksten pas op het laatste moment definitief zijn. Zo is het een van de opmerkelijkste vaardigheden van een goede stemacteur dat hij een tekst die hij niet kent meestal al bij de eerste take foutloos, qua timing perfect passend en met de juiste accenten kan inspreken, daarbij zelfstandig zijn eigen regisseur is en direct daarna nog verschillende alternatieven aanbiedt. Dat klinkt in eerste instantie misschien heel pragmatisch, maar het is bijvoorbeeld een hoge kunst om een tekst voor een tv-spot van 20 seconden, die qua tijd vaak krap bemeten is, perfect geaccentueerd, precies “op het punt”, maar toch “uit één stuk” in te spreken. Aan het eind klinkt het alsof het nooit anders had kunnen zijn, ook als er aan een opname voor een spot van 20 seconden twee uur of langer is gewerkt.

Hoe word je reclamestem of nasynchronisatieacteur?

Als je de biografieën van verschillende professionele stemacteurs bekijkt, zie je snel dat er niet één “juiste” weg is. Veel nasynchronisatieacteurs hebben natuurlijk een acteeropleiding als achtergrond. Maar spreken voor de microfoon speelt in zo’n opleiding meestal geen of slechts een kleine rol. En juist bij het werk als reclamestem zijn er veel dingen die een acteur in eerste instantie vreemd zijn. Je werkt puur met je stem; andere performatieve elementen zijn er niet en zitten meestal zelfs in de weg. Zo is het bijvoorbeeld niet verstandig om in de opnameruimte voor de microfoon te veel te bewegen en daarmee ongewenste geluiden te veroorzaken. Ook verschilt de spreektechniek voor de microfoon sterk van het werk op het toneel of voor de camera. En dat de spraakopname voor een reclamespot uiteindelijk “uit één stuk” klinkt, is een spreekkunst die je helemaal opnieuw moet leren.

Vaak nemen mensen contact met ons op die af en toe op hun stem zijn aangesproken en graag willen weten hoe je stemacteur wordt. Daar een algemeen antwoord op geven zou onprofessioneel zijn, omdat de weg ernaartoe afhankelijk van de individuele uitgangssituatie heel verschillend kan zijn. 

“Wat zou je me aanraden als ik je nu vroeg hoe ik een marathon kan lopen, terwijl ik tot nu toe maar af en toe een paar kilometer ga joggen?”

Een mogelijk antwoord zou misschien zijn: “Je moet een paar goede hardloopschoenen kopen en beginnen met trainen. Elke week een paar kilometer meer. En op een gegeven moment ben je zover dat je bij een marathon ook de finish haalt. De vraag welke plaats je behaalt, doet er eerst niet toe. En of je ooit ook zult winnen, hangt af van verdere training en misschien ook van je persoonlijke aanleg.”

Zo is het ook als je professioneel stemacteur wilt worden. Je moet bereid zijn veel te trainen, zonder aan het begin te weten wat het resultaat uiteindelijk zal zijn. In het begin raden we vaak aan om privélessen te boeken bij een professionele spreektrainer, die al aan het begin kan beoordelen of er belemmeringen zijn (bijvoorbeeld logopedische problemen). Verdere training volgt dan altijd uit je persoonlijke doelen en je individuele talent.

Blijf liever weg bij aanbieders die je beloven dat je aan het eind van een cursus in elk geval professioneel stemacteur bent. Zoiets vooraf in het algemeen beweren zou net zo onbetrouwbaar zijn als de marathongeïnteresseerde loper aan het begin van zijn training beloven dat hij ooit de marathon van Berlijn zal winnen. Houd altijd in gedachten dat je in de branche met veel concurrentie te maken hebt en dat elke klant 100 % professionaliteit verwacht.

In elk geval moet je vooraf nadenken of je meer interesse hebt in het beroep van nasynchronisatieacteur of van reclamestem. Natuurlijk zijn er veel stemacteurs die in beide beroepen werken, maar de eisen zijn – zoals al beschreven – toch erg verschillend, en vooral aan het begin van je opleiding kun je het best eerst één richting volgen.

Hier een kleine selectie van spreektrainers en academies:

Die Freisprecher (Berlijn)
Website: die-freisprecher.com

Stemcoach Richard Gonlag (Berlijn)
Website: richard-gonlag.de

Stemcoach Susanne Hauf (Berlijn)
Website: mietcoach.berlin

Akademie für professionelles Sprechen (Berlijn)
Website: mikrofonsprechen.de

Die Schule des Sprechens (Wenen)
Website: sprechen.com

Bildungszone (Wenen)
Website: bildungszone.at

Bij nasynchronisatie is er nog de bijzonderheid dat veel grotere nasynchronisatiestudio’s ook open castings aanbieden. We raden echter altijd aan om eerst wat te oefenen en niet onvoorbereid naar zo’n casting te gaan. Er zijn vast ook natuurtalenten, maar in het algemeen geldt vooral: oefening baart kunst!

Eén ding willen we tot slot duidelijk maken: we willen je met dit artikel niet demotiveren, maar juist aanmoedigen. Maar omdat we het niet over een ambitieuze hobby hebben, maar over een artistiek beroep, moet je je vooraf absoluut realiseren dat je heel veel inzet en doorzettingsvermogen moet meebrengen. De beloning is een beroep dat je veel plezier en afwisseling kan bieden. En dat – ook dat moet gezegd – in een professionele context goede verdienmogelijkheden biedt. Als dat je niet afschrikt, stel je dan de eerste 5 kilometer als doel en kijk uit naar je eerste finish na 42,195 kilometer!