Tsjechisch is een Slavische taal. Preciezer gezegd behoort ze tot de West-Slavische talen binnen de Indo-Europese taalfamilie. De Tsjechische taal en de Tsjechische literatuur worden wetenschappelijk bestudeerd binnen de bohemistiek.
De eerste bewijzen van een Oudtsjechische taal (Boheems) gaan terug tot de 12e eeuw. Die bronnen zijn vooral religieuze teksten en liederen. Vanaf de 14e eeuw bestaat er bovendien hoofse literatuur in dichtvorm. In de 15e en 16e eeuw werd Tsjechisch in Opper-Silezië als oorkondetaal gebruikt en drong het daarbij het Duits in die regio terug.
Nadat in 1620, tijdens de Dertigjarige Oorlog, in de "Slag op de Witte Berg" de troepen van de Boheemse Standen door de keizerlijke en Beierse troepen van de Katholieke Liga waren verslagen, drongen de Contrareformatie en de invloed van de Habsburgers de Tsjechische taal geleidelijk terug, zodat het Duits weer domineerde.
In 1880 werd de Tsjechische taal in het kader van de “nationale wedergeboorte”, waarin intellectuelen zich in de Tsjechische nationale beweging organiseerden, weer officiële taal in Bohemen en Moravië. Het Tsjechisch bereikte in die tijd echter nooit volledige gelijkstelling met het Duits. Dat veranderde pas met het einde van de Eerste Wereldoorlog en het daaruit voortvloeiende einde van de Habsburgse Donaumonarchie.
Hoewel Tsjechisch en Slowaaks in uitspraak verschillen – vooral in klemtoon en klanksysteem –, kunnen Tsjechen en Slowaken elkaar door de overeenkomsten tussen beide talen en de gemeenschappelijke geschiedenis van Tsjechoslowakije doorgaans probleemloos verstaan. Zo is het bijvoorbeeld ook wettelijk vastgelegd dat men in het contact met de overheid de andere taal mag gebruiken.
Door de historische ontwikkeling zijn er in het Tsjechisch relatief veel woorden die aan het Duits zijn ontleend. Voorbeelden zijn onder meer knedlík voor Knödel (knoedel), valčík voor Walzer (wals), knoflík voor Knopf (knoop) of brýle van Brille (bril). Omgekeerd zijn er ook in het Duits enkele woorden die uit het Tsjechisch stammen, zoals Zwetschge (pruim) voor švestka of Zeisig (sijs) voor čížek.
De omgangstaal (algemeen Tsjechisch, algemeen Boheems, obecná čeština) verschilt duidelijk van de Tsjechische schrijftaal (spisovná čeština). Deze omgangstaal is vooral in Bohemen verbreid. Taalkundigen noemen haar een “interdialect”, omdat haar verspreiding boven andere lokale dialecten uitstijgt. De in Moravië gesproken vormen van het Tsjechisch worden daarentegen uit verschillende dialecten samengevat als “Moravisch”. Daarbij is de “Brünner Umgangssprache” (de omgangstaal van Brno) een vorm van het Rotwelsch, een sociolect uit de late middeleeuwen.
In totaal onderscheidt men in Tsjechië vijf dialectgroepen. Dat zijn de Boheemse, Moravische, Oost-Moravische en Silezische groepen en de grensgebieden, die geen eenduidige dialectindeling hebben.
Een bijzonder oude omgangsvorm van het Tsjechisch heeft zich in het Banaat gehandhaafd. Vooral op het grondgebied van het huidige Roemenië en Servië leeft een Tsjechische minderheid die dit dialect bewaard heeft.
Feiten over de Tsjechische taal:
- Verspreiding: Tsjechië, Slowakije, Oostenrijk
- Officiële taal in: Tsjechië, Europese Unie
- Sprekers: ca. 13 miljoen
- Taalcodes: cs (ISO 639-1), cze (ISO 639-2,B), ces (ISO 639-2,T), ces (ISO 639-3)
- Taalkundige classificatie: Indo-Europese talen - Slavische talen - West-Slavische talen
Foto: animaflora - fotolia.com
Meer berichten
Luister naar meer dan 1.700 professionele stemmen of laat ons een casting voor je samenstellen.
Reacties (0)