Het kleine talenlexicon: de Griekse taal

De Griekse taal behoort tot de Indo-Europese taalfamilie. Grieks vormt daarbinnen een zelfstandige tak. Als we het in het algemeen over de Griekse taal hebben, bedoelen we natuurlijk het Nieuwgrieks (Neoellinikí Kiní / Νεοελληνική κοινή), dus de taal die tegenwoordig wordt gesproken. Naast het Oudgrieks, dat zijn vorm kreeg in ca. 800 tot 300 v.Chr., zijn er nog meer ontwikkelingsfasen van de Griekse taal. Het Proto-Grieks kan worden gedateerd rond 2000 v.Chr., het Myceens werd ca. 1600–1100 v.Chr. gesproken. De ontwikkeling naar het Nieuwgrieks verliep via de Koinè, die van het hellenisme tot in de Romeinse keizertijd (ongeveer 300 v.Chr. tot 600 n.Chr.) werd gesproken, via het laatantieke Grieks en via het Middelgrieks.

Na de verovering van Constantinopel door de Ottomanen in 1453 en het uiteenvallen van het Byzantijnse Rijk had de Griekse taal geen officiële status meer. Hier en daar werd ze nog gesproken in de door de Ottomanen bezette Griekse gebieden. Na de revolutie en de stichting van het Koninkrijk Griekenland (1830) werd Grieks de enige officiële taal. In het Nieuwgrieks onderscheidde men tot 1976 twee verschillende taalvormen: Dimotiki (Δημοτική) en Katharevousa (Καθαρεύουσα). Dimotiki is de traditionele omgangstaal, Katharevousa is een kunsttaal die was gebaseerd op het klassieke Grieks. Nationaal gezinde ontwikkelde kringen wilden daarmee een continuïteit scheppen met het grote verleden van de Griekse oudheid. Katharevousa werd echter na het einde van de Griekse militaire dictatuur als officiële taal afgeschaft. Veel woorden uit het Katharevousa vonden echter hun weg naar de spreektaal, zodat het huidige Nieuwgrieks geldt als een soort synthese van deze twee taalvormen.

Het Nieuwgrieks wordt zeer uniform gesproken. Toch zijn er kleine verschillen, waardoor twee soorten dialecten te onderscheiden zijn: de noordelijke en de zuidelijke dialecten. De noordelijke dialecten worden gesproken op het Griekse vasteland ten noorden van Chalkida en op de Noordelijke Sporaden en de eilanden Thasos, Samothraki, Limnos, Lesbos en Samos. De zuidelijke dialecten worden onderverdeeld in Peloponnesisch-Ionisch, Oud-Atheens en Maniotisch, Kretenzisch-Cycladisch en de zuidoostelijke dialecten.

De klemtoon ligt in het Grieks op precies één lettergreep en wordt in het schrift aangegeven met een accent. Daardoor verschillen sommige woorden alleen in klemtoon (bijvoorbeeld nómos (νόμος, de wet) en nomós (νομός, het district)). Zo ontstaan er snel verwarringen als je als niet-moedertaalspreker niet vertrouwd bent met de uitspraak.

Het Nieuwgrieks heeft in de loop der eeuwen veel woorden overgenomen, vooral uit het Italiaans, Turks, Frans en Engels. Zo werd bijvoorbeeld het Italiaanse scala (trap) het Griekse σκάλα (skála), het Turkse tüfek (geweer) τουφέκι (touféki), het Franse crayon (lippenstift) κραγιόν (kragión) of het Engelse sandwich σάντουιτς (sándouits).

Ondanks de turbulente Griekse geschiedenis en de ontwikkeling van de Griekse taal is het Griekse alfabet sinds 403 v.Chr. vrijwel onveranderd gebleven. Het Griekse alfabet is een verdere ontwikkeling van het Fenicische schrift en geldt als het eerste echte alfabetische schrift, waaruit later het Latijnse, cyrillische en Koptische alfabet zijn ontstaan.

Feiten over de Griekse taal:

• Verspreiding: Griekenland, Cyprus, Albanië, Macedonië, Turkije, Bulgarije
• Officiële taal in: Griekenland, Cyprus, Europese Unie
• Sprekers: ca. 13,1 miljoen
• Taalcodes: el (ISO 639-1), gre (ISO 639-2,B), ell (ISO 639-2,T), ell (ISO 639-3)
• Taalkundige classificatie: Indo-Europese talen - Grieks - Nieuwgrieks

Foto: tilialucida - fotolia.com